Bóle głowy

Bóle głowy to jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych. W mojej praktyce fizjoterapeutycznej spotykam się z nimi praktycznie codziennie, w każdym wieku – u studentów, pracowników biurowych, fizycznych i sportowców. Niektórzy odczuwają sporadyczny ból jako dolegliwość, podczas gdy inni cierpią na ból przewlekły o tak dużym nasileniu i nasileniu, że negatywnie wpływa na jakość snu, zdolność do pracy lub spędzania wolnego czasu. Szczególnie ważne jest zrozumienie, że ból głowy nie jest diagnozą samą w sobie, ale objawem, który może mieć wiele przyczyn.

Jakie są najczęstsze rodzaje bólów głowy?

Bóle głowy typu napięciowego są najczęstszym rodzajem pierwotnego bólu głowy i charakteryzują się tępym, ściskającym bólem, często po obu stronach głowy. Długotrwały stres i nieprawidłowa postawa ciała (długie siedzenie przy komputerze) odgrywają tu kluczową rolę, ponieważ organizm reaguje na nie zwiększonym napięciem mięśniowym, które stopniowo staje się przewlekłe. Bóle głowy typu napięciowego często wiążą się ze zwiększonym napięciem mięśni szyi, mięśnia czworobocznego, mięśnia podłopatkowego i mięśni żucia.

Migrena to intensywny, pulsujący ból, któremu często towarzyszą nudności, nadwrażliwość na światło lub dźwięk. Zwykle występuje tylko po jednej stronie głowy (w przeciwieństwie do bólów głowy typu napięciowego), a atak może trwać od kilku godzin do kilku dni. Migrena nie jest bezpośrednio spowodowana napięciem mięśni, ale fizjoterapia może pomóc zmniejszyć mechanizmy wyzwalające, częstotliwość lub intensywność ataków u niektórych pacjentów. U pacjentów cierpiących na migrenę często obserwujemy wtórne napięcie w odcinku szyjnym kręgosłupa, zaburzenia postawy ciała lub ograniczenie ruchomości górnego odcinka szyjnego kręgosłupa, które mogą być czynnikiem wyzwalającym.

Ból głowy pochodzenia szyjnego (szyjnego) powstaje jako ból rzutowany z kręgosłupa szyjnego, gdy napięcie, zaburzenia czynnościowe lub zablokowanie w tym obszarze powoduje ból promieniujący do głowy – zazwyczaj jednostronnie do tyłu głowy, skroni lub oczu. Wynika to z faktu, że górne odcinki kręgosłupa szyjnego mają bardzo ścisłe połączenie ze strukturami nerwowymi unerwiającymi obszar głowy. Przykładem jest tzw. zespół whiplash.

Jak powstaje ból głowy?

Bóle głowy to złożony problem, który dotyczy układu nerwowego, mięśniowo-szkieletowego i psychiki. Powstają one w wyniku podrażnienia struktur takich jak naczynia krwionośne, opony mózgowe, mięśnie, powięzie, torebki stawowe czy nerwy w obrębie głowy i szyi. Bardzo często źródło problemu leży poza samą głową, zazwyczaj w odcinku szyjnym kręgosłupa, szyi, stawie skroniowo-żuchwowym lub górnej części pleców. W dzisiejszym społeczeństwie układ mięśniowo-szkieletowy jest narażony na długotrwałe obciążenia statyczne – pracę przy komputerze, korzystanie z telefonów komórkowych, brak naturalnej aktywności ruchowej – co stwarza warunki do rozwoju zaburzeń czynnościowych, które mogą objawiać się bólami głowy.

Jaki jest związek postawy ciała z bólami głowy?

Jednym z najczęstszych objawów u pacjentów z bólami głowy jest tzw. wysunięta do przodu pozycja głowy (protrakcja głowy), która zwiększa obciążenie odcinka szyjnego kręgosłupa. Skutkiem tego jest przeciążenie prostowników szyi (w odcinku tylnym), skrócenie górnej części mięśnia czworobocznego, osłabienie głębokich mięśni stabilizujących szyję oraz wzmożone napięcie mięśni potylicznych, które często są przyczyną napięć i bólów głowy pochodzenia szyjnego. Innym czynnikiem wywołującym bóle głowy jest wspomniany już stres. Przewlekły stres prowadzi do aktywacji układu współczulnego, a organizm reaguje na to przejściem w tzw. tryb „walcz lub uciekaj”, objawiający się między innymi płytkim oddechem piersiowym, wzmożonym napięciem szyi i ramion oraz zaciskaniem szczęki. Długotrwały, zaburzony stereotyp oddechowy (zazwyczaj płytki oddech piersiowy) zwiększa aktywność pomocniczych mięśni oddechowych, które są napięte w odcinku szyjnym kręgosłupa. Może to przyczyniać się do bólów głowy.

Jaką rolę odgrywa fizjoterapia w leczeniu bólów głowy?

Fizjoterapia jest szczególnie odpowiednia w przypadku trudności funkcjonalnych. Chodzi nie tylko o szybkie uśmierzenie bólu, ale także o kompleksową opiekę nad układem mięśniowo-szkieletowym, ergonomię i jakość życia. Domowa profilaktyka i rehabilitacja mogą znacząco zmienić częstotliwość i natężenie bólu. Techniki terapeutyczne, świadomy ruch i stosowanie odpowiednich pomocy rehabilitacyjnych (na przykład poduszek ortopedycznych dla prawidłowego ułożenia kręgosłupa szyjnego, piłek masujących do uwalniania punktów spustowych, ergonomicznych pomocy dla prawidłowej pozycji siedzącej) zwiększają szansę na zmniejszenie lub wyeliminowanie dolegliwości. Jedną z prostych, ale bardzo skutecznych metod jest tzw. odchylenie głowy – „odsunięcie” jej do tyłu, tak aby uszy znajdowały się powyżej osi ramion. Celem nie jest odchylenie do tyłu, ale delikatne wyprostowanie kręgosłupa szyjnego i aktywacja głębokich zginaczy szyi, które zazwyczaj słabną, gdy głowa jest wysunięta do przodu. Idealnie jest włączyć krótkie serie ćwiczeń w ciągu dnia, na przykład podczas pracy przy komputerze.

Jak zapobiegać bólom głowy?

Zapobieganie jest zawsze lepsze niż leczenie, a drobne, codzienne zmiany mogą przynieść naprawdę duże efekty, dlatego polecam:

• regularne przerwy podczas pracy przy komputerze (co najmniej co godzinę)
• krótkie rozciąganie szyi i odcinka piersiowego kręgosłupa
• korygowanie postawy
• dużo naturalnego ruchu w ciągu dnia
• jakościowy sen
• radzenie sobie ze stresem (ćwiczenia oddechowe, relaksacja)

Kiedy należy udać się do lekarza?

Niektóre bóle głowy mogą wskazywać na poważniejszy problem zdrowotny. Należy zwrócić się o pomoc lekarską, jeśli:

• ból jest nowy i bardzo intensywny
• występują zaburzenia widzenia, gorączka lub sztywność karku
• ból nasila się nawet przy niewielkim wysiłku
• ból pojawił się po urazie głowy
• występują objawy neurologiczne, takie jak osłabienie, dezorientacja, utrata równowagi, problemy z mową lub widzeniem